Wees onzichtbaar van Murat Isik

Dit is niet mijn boek. Ik vind het te lang. Niet omdat ik niet van dikke boeken houd, maar omdat dit verhaal ook met minder woorden aan mij verteld had kunnen. Misschien ook omdat ik eigenlijk al wist hoe het zou gaan. Door wat ik er al over gehoord had, en door het type verhaal: dat van de tot volwassene opgroeiende jongen (en dan ook nog eens in de tijd dat ik zelf opgroeide). Dat hoeft niet erg te zijn, maar dit keer wel.

Ontwikkeling

Ik mis een bepaalde ontwikkeling in de beleving van Metin en ook in het commentaar op de situatie. Als hij nog kleuter is en met ‘ontbloot bovenlijf’ (een kleuter zou dat volgens mij ‘zonder shirt’of ‘in m’n blootje’ of zoiets noemen) aan het fietsen is, zegt een jongetje (Floyd) tegen hem “Haha, ik zie je boobies!” De alinea daarop gaat als volgt:

“Ik had niet eerder van het woord ‘boobies’gehoord, maar wist meteen wat dit brutale joch bedoelde. Zijn opmerking kwam mij zo vreemd en ongepast voor, dat ik geen idee had hoe ik moest reageren, dus liep ik zwijgend verder.”

En verderop:

“Floyd had zijn hand niet teruggetrokken. Hij bleef geduldig wachten op mijn hand, en toen ik overstag ging, glimlachte hij. Het was niet de glimlach van een overwinnaar, zoals ik verwacht had. Hij keek dankbaar en opgelucht, alsof hem vergeving was geschonken.”

Het gaat hier over twee kleuters! En één van de kleuters is de verteller. De zinnen zijn waarschijnlijk ook niet bedoeld als letterlijke quotes van gedachtes van toen. Maar het zit er voor mij te dichtbij. En ik had graag juist wél een inkijkje gekregen in de gedachtes van de vierjarige Metin. Zeker als het gaat om hoe hij zijn vader beschouwt. Wanneer precies drong tot hem door dat zijn vader iedere dag probeerde te ontsnappen aan het gezinsleven, alsof het ooit was opgedrongen door hogere machten? Ik kan niet vinden wanneer dit soort inzichten doorbreken. Niet toen hij een kleuter was, neem ik aan, en dat is wel de plek waar het staat.

Uitweiding

De uitweiding van ruim zes pagina’s over het laatste verzet van meneer Rolf is bijvoorbeeld ook te uitgebreid voor mij. Natuurlijk zijn de Bijlmer en de sloop van de flats én meneer Rolf van (symbolisch) belang, maar met dit stuk dialoog ben je al een heel eind:

“ ‘We moeten met hem praten,’zei mijn moeder, ‘hem vertellen dat het voorbij is, dat hij genoeg heeft gestreden.’ (…)
  ‘Hij luitstert toch niet naar ons.’
  ‘We kunnen het toch proberen?’ zei mijn moeder hoopvol. ‘Hij heeft zoveel voor ons en de flat gedaan, en hij heeft jou zo vaak geholpen met je schoolopdrachten.’
   ‘Het heeft geen zin,’ zei ik terwijl een brandend schuldgevoel op me neerdaalde. ‘We kunnen meneer Rolf niet meer helpen.’ “

Dat hoeft voor mij niet gevolgd te worden door nog drie stukken met televisie-uitzendingen over meneer Rolf, waarin hij uitgebreid als waanzinnige wordt neergezet. Dat beeld zat al voldoende in mijn hoofd na de beschrijvingen van zijn interieur en gedrag bij de laatste bezoeken van Metin aan meneer Rolf. De bezorgdheid van Metins moeder en ‘we kunnen hem niet meer helpen’ in bovenstaande dialoog halen dat beeld al weer naar boven.

Niet zwart-wit

Ik vind het heel prettig dat het verhaal niet helemaal zwart-wit is. Dat het ook de goede dingen die de vader van Metin doet belicht en die niet altijd meteen expliciet relativeert. Dat het bovendien ook mooie herinneringen van Metin aan zijn jeugd bevat.
Hele stukken uit het boek lezen gewoon heel prettig, ook sommige stukken die ik overbodig vind. Anders had ik het echt niet uitgelezen en dat heb ik wel gedaan.

Ik heb het gevoel dat het boek wat losse draadjes bevat. Gebeurtenissen, mensen, die even genoemd worden, waarop hij later nooit meer terugkomt. (Ik heb eerlijk gezegd geen zin om nog het boek nog een keer te lezen en dat te controleren.) Overigens vind ik dat wel passend. Het is immers een uitgebreide beschrijving van een jeugd en groei naar volwassenheid. In die periode komen bij iedereen denk ik dingen en mensen voor die later niet meer terugkomen. Je weet pas veel later of zoiets betekenis heeft gekregen.

Prijzen

'Wees onzichtbaar' kreeg een aantal prijzen, waaronder de Libris Literatuurprijs en de Boekhandelsprijs.

Huis in brand van Kamila Shamsie

Met de deur in huis: ik vind het de roman zeer wisselend van kwaliteit. De eerste pagina's bijvoorbeeld vind ik heerlijk. Onderkoeld wordt een situatie om pisnijdig van te worden beschreven: In de eerste twee hoofdstukken volgen we Isma. Ze lijkt kalm te blijven (of is het berusting?) terwijl ze zonder goede reden urenlang ondervraagd wordt en daardoor haar vlucht mist. Af en toe zie je, ondanks haar kalmte, ook haar onzekerheid. Ik vind het mooi hoe de onderkoelde stijl aansluit bij de kalmte en hoe daar dan toch de onzekerheid doorheen komt.

Ingewikkeld

Maar al snel sluipen er warrigheden in. Een zin met zes bijzinnen bijvoorbeeld. Met bovendien - in mijn ogen - wat onhandige verwijzingen en ingewikkelde inhoud (de nummeringen in dit citaat zijn van mij):

"Na haar verspreking omtrent haar Britsheid voegde ze zich in de rol die ze met Aneeka had geoefend, waarbij zij ^[1] de verhorende functionaris had gespeeld en Isma antwoorden had gegeven alsof ze^[2] een type met discutabele politieke opvattingen was, wier^[3] inkomsten ze^[4] niet op het spel wilde zetten door keihard tegen haar^[5] in te gaan, maar tegen wie^[6] ze^[7] ook niet hoefde te liegen."

• zij^[1] moet Aneeka zijn, dat is wel logisch omdat ze als laatste genoemd is, maar ik was in de war omdat kort daarvoor in dezelfde zin nog met 'ze' naar Isma wordt verwezen;
• ze^[2] moet Isma zijn, ook logisch omdat ze als laatste is genoemd, maar ik moest wel even nadenken;
• wier^[3] moet van het 'discutabele type' zijn dat door Isma wordt gespeeld;
• ze^[4] moet het 'discutabele type' zijn dat door Isma wordt gespeeld;
• haar^[5] moet de 'verhorende functionaris' zijn die door Aneeka wordt gespeeld;
• wie^[6] moet de 'verhorende functionaris' zijn die door Aneeka wordt gespeeld;
• ze^[7] moet weer het 'discutabele type' zijn dat door Isma wordt gespeeld.

Als ik de zin herschrijf met wat meer punten en namen of functies, dan wordt het dit:

"Na haar verspreking omtrent haar Britsheid voegde ze zich in de rol die ze met Aneeka had geoefend. Aneeka had de verhorende functionaris gespeeld en Isma had antwoorden gegeven alsof ze een type met discutabele politieke opvattingen was. Het type met de discutabele politieke opvattingen wilde haar inkomsten niet op het spel zetten door keihard tegen de verhorende functionaris in te gaan, maar ze hoefde ook niet tegen de verhorende functionaris te liegen."

Ik heb zo opgeschreven om duidelijk te krijgen wat er staat, niet omdat het mooier zou zijn. Ondanks dat het duidelijker is wie bedoeld wordt, snap ik het niet.
Ze hebben dit rollenspel gespeeld ter voorbereiding op Isma's vliegreis naar Amerika. Ze waren vooral bang dat Isma tegengehouden zou worden, dus dat ze niet op het vliegtuig kon stappen. Waarom gaat het rollenspel dan over inkomsten?
De tegenstelling in de laatste zin is een puzzeltje: ze wil niet keihard ingaan tegen de functionaris, maar ook niet tegen haar te hoeven liegen. Door het woordje 'maar' wordt gesuggereerd dat 'niet keihard ingaan tegen' bijna automatisch betekent dat ze moet liegen. Dat klinkt in eerste instantie best logisch. Ze zullen het immers niet eens zijn, maar dat betekent nog niet dat ze moet liegen. In tegenstelling tot 'keihard ingaan' tegen iemand, kun je ook rustig en mild aangeven hoe jij het ziet. Dan lieg je niet. Rustig en mild lijkt me de stijl van Isma, daarom snap ik ook deze keuze in het rollenspel niet.
Misschien is het juist wat de schrijfster wil laten zien: de dilemma's waar je voor staat en hoe je op eieren moet lopen. Dat je, zelfs als je van nature rustig en meegaand bent, in een bepaalde hoek gedreven kan worden. Maar doordat de zinsconstructie, de persoonlijke voornaamwoorden en de inhoud ingewikkeld zijn, ben ik te veel afgeleid. Ik zit als een middelbare scholier de zin te ontleden in plaats van dat ik lekker aan het lezen en ontdekken ben.

Fouten

Goed, dat is een heleboel tekst om uit te leggen dat ik één zin te moeilijk vind. Ik kom ook vrij veel (taal)fouten tegen, die het lezen voor mij lastig maken. Een paar voorbeelden:
Volgens mij zou in de onderstaande zin 'en haar' moeten staan in plaats van 'en zij':

"Als baby werd Aneeka gebaad, (...) door haar grootmoeder, en zij^[*] als haar negen jaar oude zusje, terwijl Parvaiz (...) door zijn moeder werd gezoogd."

Op meerdere plekken vind ik zinnen met bijzinnen of samentrekkingen die ik niet kan volgen, en die volgens mij gewoon echt fout zijn:

"En als de last van de wereld te zwaar dreigde te worden voor Isma - met name in de dagen na het overlijden van hun grootmoeder en hun moeder nog geen jaar later, en^[*] Isma de taak kreeg om twee ontredderde twaalfjarigen te bemoederen en te verzorgen - was het Aneeka die soms haar handen op de schouders van haar oudere zus legde om de pijn weg te masseren."

Ik vind het om te beginnen niet handig om 'de dagen na het overlijden van grootmoeder' en 'de dagen na het overlijden van hun moeder' samen te trekken. Het gevolg dat genoemd wordt: dat Isma de taak krijgt om voor de tweeling te zorgen, heeft bijvoorbeeld alleen betrekking op de dagen na het overlijden van haar moeder. Verder zou ik de (door mij met een sterretje) gemarkeerde 'en' vervangen door 'toen'.

Nog een voorbeeld (uit een hoofdstuk waarin we Parvaiz, de broer, volgen):

"En daarom had hij haar nog niet gebeld, al had hij zijn eigen telefoon gekregen toen hij voor de studio ging werken en er geen 'verzorger' binnen gehoorafstand was."

Vertaling

Mogelijk is het onzorgvuldige taalgebruik te wijten aan de vertaling. Ik vermoed dat dat ten minste voor een deel geldt. De constructie "ik weet niet of je daar op afstand al klaar voor bent" lijkt mij een te letterlijke vertaling. ('Remotely' kan 'op afstand' of 'in de geringste mate' betekenen.)

Boeketreeks

Ik durf het bijna niet te zeggen. Het boek is immers bekroond met prijzen en nominaties. Toch had ik bij grote delen van de beschrijving van de relatie tussen Aneeka en Eamonn het gevoel alsof ik een boeketreeks aan het lezen was. Een voorbeeldje:

"Hoe had hij ooit kunnen denken dat het echte hartstocht was geweest, laat staan liefde? Vóór Aneeka was er alleen een façade van gevoelens geweest. Nu zat hij er zo diep in, dat iedereen behalve Aneeka wazig en onduidelijk was geworden, deerniswekkend oppervlakkige schepsels met vervagende stemmen."

Mag ik een teiltje? Even heb ik nog de mogelijkheid overwogen of Shamsie dit stijlmiddel misschien inzet om te laten zien dat Eamonn gehersenspoeld wordt. Daarvoor zie ik echter te weinig aanwijzingen in Eamonns ontwikkeling, en er is ook wel heel veel teiltjestekst. Zelfs als het bewust is ingezet, vind ik het te veel van het goede om het nog een fijn boek te vinden.

Wat is er dan goed aan?

Vind ik dan helemaal niets goed aan deze roman? Jawel, zoals ik aan het begin al schreef, zijn de eerste twee pagina's heerlijk. En dat komt verderop echt nog wel terug.
De perspectiefwisselingen laten je op verschillende manieren naar de materie kijken en dat maakt het fascinerend. Sowieso zijn de thema's - in mijn woorden: hoe 'we' omgaan met terroristen, wat dat met individuele personen en met name 'moslims' doet, en wetten (Staat) versus geweten (persoon) - het overdenken waard.

Verder vind ik het bijvoorbeeld mooi hoe het ijs en het geluid steeds een rol spelen, hoe Parvaiz en Eamonn in bepaalde opzichten op elkaar lijken (al dan niet onder invloed van Aneeka) en, vrij subtiel: hoe Parvaiz en Karamat allebei de levenslijnen in hun hand bestuderen.

Een groot deel van de beschrijving van het gesprek tussen Isma en Karamat bijna aan het einde van het boek vind ik van dezelfde kwaliteit als de eerste pagina's. Misschien is het de stijl van Isma die me aanspreekt.

De spanning in het boek wordt mooi en langs verschillende lijnen opgebouwd.
De verschillen tussen de gezinnen Pasha en Lone zijn schrijnend en interessant. Een aspect daarvan is de vaderrol. Bij de Pasha's drukte de afwezige dode vader een flink stempel, bij de Lones de levende vader misschien wel net zo. Er worden twee verschillende vader-zoonrelaties belicht.
Daarnaast komt er ook nog wat politiek en media-framing in voor, daar houd ik wel van, dus dat was lekker smullen. En het einde, poeh wat een einde!

De heilige Rita van Tommy Wieringa

Voor mij was het een beetje zoeken in dit boek. Zoeken onder goede omstandigheden, dat wel; fijne taal en regelmatig grappig. Waar gaat het nou over? Wat gebeurt er precies en welke emoties roept het op bij de hoofdfiguren? Het roept daardoor bij mij uiteindelijk wel de sfeer op van de streek waar het speelt, het oosten van Nederland ver boven de rivieren. Niet te veel praten, niet te expliciet. Het is zoals het is.

...Na een tijdje keek de vrouwelijke Hennie op en vroeg: 'En met je vader, Paul?'
Paul Krüzen wiebelde met zijn hand. Wat had het voor zin om nog eens te vertellen over het dagelijks desinfecteren van de wond op zijn vaders scheenbeen die maar niet dichtging? Eerdaags moesten ze er weer mee naar het ziekenhuis.

Overigens zijn de emoties soms heel duidelijk. Paul huilt tranen met tuiten om de dood van Hedwiges en daarna komt de woede.

Zijn vriendschap met Hedwiges is hecht maar lijkt ook iets ongelijkwaardigs te hebben. Paul zorgt meer voor Hedwiges. Als ze samen op vakantie gaan, heeft Hedwiges geen weet van Pauls eigenlijke doel.

Paul zorgt toegewijd maar niet overdreven voor zijn vader. Is het liefdevol? Soms denk ik van wel, door de toewijding, maar dan ook weer niet. Ik denk dat het uiteindelijk meer een soort 'het is zoals het is'-situatie is. Nadat zijn moeder was vertrokken zorgde zijn vader voor hem, omdat hij wel moest. En nu is het andersom. Als zijn vader in het ziekenhuis ligt, mist hij hem wel of misschien meer de gewoonte dat hij er is en de dingen die Paul voor hem doet. Zijn vader mist Paul niet, is lovend over de zorg in het ziekenhuis en dat steekt Paul dan wel weer (net als vroeger toen zijn vader, die leraar was, opgaf over een jongen bij hem op school)

Paul hangt in zijn jonge jaren erg aan zijn moeder en blijft zijn hele leven naar haar verlangen. Zij laat hem in mijn ogen echt in de steek, misschien bevrijdt ze zich wel van hem als ze ervandoor gaat met haar Rus (die zich bevrijd heeft van zijn land). Ze laat nooit meer wat van zich horen.

Het boek heeft spannende jongensboek-elementen: de Russische vluchteling die neerstort en noodgedwongen bij hen in huis gaat revalideren. Hij leert langzaam Nederlands, is kort in het nationale nieuws en wat langer een lokale held. Het jongensboek-achtige wordt wreed verstoord als hij er met Pauls moeder vandoor gaat.

Paul verrast af en toe, bijvoorbeeld met opmerkingen  over taal:

'Ik ben blij dat ik je geen "parafernalia" heb laten schrijven.'
of:
... Dwars door zijn angst voor een confrontatie heen dacht Paul aan het woord pomerans, en hoe jammer het was dat het was gereserveerd voor zoiets onbenulligs als een vilten dopje aan de punt van een keu. ...

Het boek gelardeerd met kleine plukjes van andere talen, waarvan het twents het meeste voorkomt en lekker droog is ('B-je neergestort?')

Of hij verrast met interesse in zijn horoscoop. En wat mij betreft ook met zijn angst voor de geluiden op zolder.

In het verlengde daarvan is het gelukkig ook allemaal niet te zwart-wit. Hoewel het verschil met de Randstad benadrukt wordt is ook hier Google Translate doorgedrongen. Daarmee is het misschien wel een aardig document van de tijd geworden. Maar dat kun je pas over een tijdje zeggen, denk ik.

Er zit nog veel meer in. Klein en groot: zelfmoord, de heilige Rita (patrones van onder andere de hopeloze gevallen en vrouwen met een slecht huwelijk) en Rita de hoer, Russen, Steggink als verpersoonlijking van het kwaad zo ongeveer, het geloof, satan en de bijbel, Chinezen, vluchtelingen (op verschillende manieren), liefde en relaties, wereldconflicten en kleine conflicten, de geschiedenis van een krimpregio, Pauls wens om de oude boerderij plat te gooien en er een nep-exemplaar voor in de plaats te zetten... Misschien iets te veel voor mij. Zou het kamernummer van zijn vader (404, een foutcode op internet) ook nog iets te betekenen hebben?

Specht en zoon van Willem Jan Otten

Ik heb altijd een beetje moeite met personages die niet menselijk zijn. Willem Jan Otten komt er in dit boek net mee weg. Ik heb het niet direct weggelegd omdat ik zijn andere boeken fascinerend vind en na een tijdje had ook dit verhaal me gegrepen. Het is spannend. En stof tot nadenken. En mooi geschreven.

Under construction

Boven is het stil van Gerbrand Bakker

Heerlijk verstild boek. Ik weet niet of ik medelijden moet krijgen met de hoofdpersoon. Over (familie)relaties, ongelijkheid, keuzes maken of wat er gebeurt als je ze niet maakt, als je je alles laat overkomen.

"'En toen hij doodging, moest je wel.'

'Ja, toen moest ik.'

'Die knecht was toen toch al weg?'

'Ja. Al een halfjaar.'

'En?'

'Wat?'

'Hoe is het bevallen?'

Godverdomme, Alsof ze aan me vraagt hoe mijn leven is geweest. Alsof ik rekenschap heb af te leggen van een leven dat zij samen met Henk zou hebben gehad. ..."

Helmer is boer en lijkt enerzijds van de natuur en zijn dieren te houden, anderzijds is hij er vrij onverschillig over. Het is een soort gegeven. Alles wordt droog beschreven, zelfs als het af en toe naar het erotische neigt, en zelfs de scene waarin Helmer bijna verdrinkt (net als zijn broer).

Agenda van Ischa Meijer

ZKV leest lekker weg, best mooie taal. Doet je even nadenken over de verhouding tussen de hoofdpersoon en zijn vader.

uit: Een jongetje dat alles goed zou maken.
Gelezen in het kader van Nederland Leest 2015

De laatste liefde van mijn moeder van Dimitri Verhulst

Fijn boek. En een open einde op een manier waar ik wel van houd: over het vervolg was al aangekondigd dat het niet meer lang zal duren en dat de precieze gang van zaken er ook niet toe doet.
Dit is wat cryptisch, maar voor degenen die het boek nog willen lezen, laat ik het hier even bij. "De laatste liefde van mijn moeder" is een heel vermakelijk boek. Een paar flauwe grappen te veel voor mij (ondanks de truc van het benoemen dat het flauwe grappen zijn), een paar te flauwe wendinkjes, maar daar lees je makkelijk overheen en het hele boek leest lekker weg en raakt voldoende diepte. Een paar anachronismen nog wel, denk ik tenminste, maar dat mag de pret niet drukken, sterker nog: waren weer goed voor wat denkwerk. (En nadenken is toch het leukste wat er is, aldus mijn oude natuurkundeleraar.)

De taal is duidelijk Vlaams.

Problematiek van samengesteld gezin in de tijd dat dat nog ongebruikelijk was, alcoholmisbruik in eenvoudig Vlaams milieu.

Vlaamse woorden:

Zerp = Scherp, zuur.

Nooit meer slapen van Willem Frederik Hermans

Eindelijk gelezen. Veel toegankelijker dan ik dacht. Veel symboliek die er duidelijk bovenop ligt.  Alfred is onzeker oa of hij anderen niet tot last is en daardoor is het (voor mij) makkelijk verplaatsen in hem. Wat ik ook prettig vind is de balans tussen dingen die toch goed gaan ondanks zijn sombere gedachten (de overkant van de rivier bereiken) en de dingen die niet goed gaan.

Moeder/Vader-zoon

Alfreds vader is overleden toen hij zeven was. Hij was bioloog en is omgekomen tijdens een expeditie. Alfreds moeder ziet hem graag de wetenschappelijke successen behalen die zijn vader nooit gekend heeft.  Alfred wilde vroeger fluitist worden, maar als fluitist kun je nooit individueel succes halen en dus ontmoedigt zijn moeder hem aan alle kanten.

Arne’s vader leeft nog wel, maar Arne neemt niets van hem aan. Alfred kijkt tegen Arne op maar ook Arne is onzeker. Hij wil  geen dure uitrusting meenemen, want als je zonder resultaten terugkomt, is het extra stom als je dure uitrusting had. Alfred vindt het onzin.

Vergankelijkheid/Memento Mori

Alfred is bang om te verongelukken. Uiteindelijk sterft Arne.

Religie / filosofie

De deelnemers aan de expeditie hebben af en toe religieuze discussies

Alfred doet tijdens zijn expeditie allerlei inzichten/ levenwijsheden op.

Schrijver / Critici

Alfreds moeder is literatuurcriticus (buitenlands). Alfred vertelt hoe ze heel gedisciplineerd werkt, maar nooit de boeken leest en alleen op basis van de nationaliteit van de schrijver en andere artikelen haar stukken opstelt. Enerzijds lijkt het me een sneer anderzijds schrijft ze niet over Nederlandse boeken.

Zie ook een van de citaten.

Het hoofstuk met de Amerikaanse vrouw aan het einde hoefde voor mij niet echt. Maar was misschien nodig om terug te komen op het fluitthema.

citaten:

Hij stapt naar de rand van het trottoir. Met twee brilleglazen op zijn voorhoofd en twee voor zijn ogen, lijkt het of hij met vier koplampen is gewapend.

Hij boort zijn witte blindenwandelstok recht in de stroom auto’s die voorbijkomt. Het verkeer komt tot stilstand. Hij steekt over. Het lijkt of de straat achter hem dichtklapt.

...De ansichtkaart aan een hoek vasthoudend, er zou nu en dan in gedachten mee wapperend, loop ik naar mijn htel en bepeins wat ik zal schrijven. Ik slaag er niet in iets bruikbaars te bedenkn, want iets anders dan wat ik werkelijk denk, schiet mij niet te binnen.

Ze zei: Ik wist niet dat de geologie een wetenschap was, waarbij je voortdurend in de spiegel moest kijken.

(opmerking van zijn zusje die hem een kompas geeft met spiegeltje. Hij is zuinig op het kompas maar raakt het uiteindelijk kwijt.)

Ik besef plotseling dat ik in een voortdurende vrees leef te moeten bestaan in een maatschappij waar iedereen iedereen voor de gek houdt.

Hoeveel enorme keien liggen er op de Drentse hei, die misschien door een oermens jarenlang zijn verwrikt en versleept, elke dag een halve meter ... jaren is hij ermee bezig geweest, dag in dag uit, (...). Toen werd hij ziek en kon niet verder zwoegen. De steen lag nog lang niet dicht genoeg bij de twee of drie andere grote stenen, dat wij, zijn nageslacht, op het idee komen te zeggen: - Kijk! een hunebed!

Ik denk dikwijls aan de schrijvers van de boeken die mijn moeder bespreekt. Hebben twee, drie jaar zitten zwoegen, hebben bij gebrek aan mensen die genoeg van hen hielden dat zij hun iedere confidentie durfden te doen, gedacht: wacht eens, ik zal een boek schrijven, wordt in duizenden exemplaren verspreid, misschien zijn er een of twee lezers die van mij zullen houden.

Wat een idee! Te denken: ik heb een talent, maar alles wat ermee gedaan kan worden, is al gedaan. Er is al een machine die meer talent heeft dan ik.

Een bliksemstraal maakt een haarscheur in de hemel die zo grijs is als stoepsteen.

Gifsla van Jan Wolkers

Prima boek. Leest lekker weg. Ik verwacht bij Wolkers veel expliciete seks, en dat is er ook wel, maar niet irritant. Er zit veel humor in.
Gelezen tijdens/na 'ons-weekend', dat pastte deels wel bij de setting van het boek: vrije dag(en) en je weet dat je 's avonds champagne gaat drinken. : )

Thema's die ik erin lees:
Schrijven
Het lijkt erop dat Wolkers zichzelf als model, als basis heeft genomen. Je volgt een schrijver in de laatste dagen van het jaar (en de eerste dag van het nieuwe jaar). Je krijgt fragmenten, opties en de opzet van het verhaal dat hij aan het schrijven is mee. In zijn verhaal wordt een meisje vermoord. Een sullige ornitholoog die haar vindt, kan de verleiding niet weerstaan en verkracht haar. Hij krijgt uiteindelijk de schuld van de moord, verraden door de gifsla die in zijn tuin groeit, en ook gaat groeien op de plek waar hij het lijk dumpt.
Met zijn dochter heeft de schrijver discussies over hoe snel je zou moeten schrijven. Opmerkelijk vind ik dat de schrijver in het verhaal voornamelijk inspreekt ipv schrijft.

Ouder worden / vergankelijkheid
Rob (de schrijver) ziet zichzelf ouder, dikker, ongezonder worden. Hij is zich ervan bewust dat hij dat proces versnelt doordat hij snoept en veel drinkt. Hij neemt zich vaak voor om daarmee te stoppen maar meent dat niet echt. Rob is een stuk ouder dan zijn vriendin van dat moment. Hij geeft toe dat het op een gegeven moment fijner is om met haar te pronken dan met haar te vrijen.
De haas met het verlamde achterlijf en de dode inktvis passen ook in dit thema.
Aan het einde sterft Rob nadat hij dat een paar bladzijdes vantevoren aangekondigd heeft middels zijn gedachten over zijn boek.

Vader-dochter
Rob houdt veel van zijn dochter, zij ook van hem. Hun relatie kent ups en downs. Ze kibbelen veel, maar doen ook lieve dingen voor elkaar. Soms neigt Rob naar het incestueuze, dat heeft Ellen niet. Ze laat hem wel naar haar kijken nadat ze gedoucht heeft, maar maakt daar ook weer een einde aan.

(Tegen de spinnen in zijn kruimeldief:)
" 'Helaas, jullie zijn te afzichtelijkom buiten los te laten,' mompelde hij. 'Viezige grauwe kreeftjes die elkaar nog verslinden ook. Desondanks is het met gepast medelijden dat ik jullie voorgoed van de buiten wereld afsluit.'
Hij legde de stofzuiger neer en liep log en lenig tussen de tafels met onordelijke stapels boeken en tijdschrijften door naar zijn bureau, lichtte met een elegante zwaai de hoes van elektronische schrijfmachine en deed de stekker in het stopcontacht."

Naar de overkant van de nacht van Jan van Mersbergen

Het duurde even voor het 'mijn boek' werd, voor ik er echt in op kon gaan. Komt waarschijnlijk door het verschil tussen Brabants carnaval zoals ik het beleef en de Venlose vastelavend (en hoe dat afgezet wordt tegen het brabantse carnaval), en het schakelen tussen de vastelavend en thuis of vroeger. Maar als je daar eenmaal aan gewend bent is het een boek dat je grijpt. Gaat hij het halen? Wat gebeurt er met hem? Wat geven zijn mede-vierders hem nog meer mee? Wat geeft hij nog mee? Hoe verandert hij ten opzichte van thuis? Ralf komt heel alleen op me over. Langzaamaan maakt hij contact tijdens de avond.

En als ik over mijn primaire reactie 'zo gaat/zit het niet' heen ben, herken ik veel in de scene's en kan ik er om lachen. Zoals de groep Kerstbomen die in een taxi gepropt wordt.

"Een kerstbal knapt. De top knakt om, maar ze zitten. Hun adem dampt. Samen met de Pater duw ik de Kerstboom die ook gyros at aan de rechterkant van de auto op zijn plaats. 

Het portier gaat dicht en de Kerstboom draait het raampje open om de bovenkant van zijn pekske naar buiten te kunnen steken. Hij wurmt zijn arm langs het portier, schudt ons de hand.

Overdwars, zegt de laatste Kerstboom. Hij gaat bij het linkerportier staan. We pakken hem vast, tillen hem op en werken hem over de andere Kerstbomen op de achterbank. Eerst steken zijn voeten te ver uit, maar als die ook binnen zijn doen we het portier dicht."

Wat ik lastig te plaatsen vind is hoe het is om als schipperskind naar wal te verlangen en te gaan. Wat ik niet zo goed snap, is dat hij als gymnasiast stratenmaker is geworden. Ik zie de symbliek nog wel: gladstrijken, plaveien, stevigheid itt het water. Hij gebruikt het zand dat het schip waarop hij vroeger woonde vervoerde.

De relatie met zijn vader wordt af en toe aangeraakt maar is wel belangrijk. Zijn vader begrijpt zijn verlangen niet maar laat hem wel gaan. Hij belt zijn vader nooit terug. 

Hij zorgt voor de kinderen van een ander, net als zijn oom voor hem zorgde. De achtergrond is verschillend maar toch. 

Pas tegen het einde van de vastelavond vindt hij dat hij 'zojuist vader is geworden'. Hoewel je uit andere gedachten en uitspraken zou kunnen opmaken dat hij niet teruggaat, denk ik dat dit betekent dat hij wel teruggaat. Maar niet als verzorger, niet om Sara alle zorgen uit handen te nemen. Hij gaat als onderdeel van het gezin.

Vogels en hun latijnse namen spelen een belangrijke rol: vrijheid enerzijds, nesten bouwen, balts- en paargedrag anderzijds. Zijn relatie met Sara is een heel bijzondere. Hij houdt vooral rekening met haar en zorgt voor haar kinderen.

"Met mijn rode mutsje fladder ik achter de blonde Maxicaan aan. De Lange loopt ook mee. We stappen de Mert op. Het is guur. De hemel steendonker. Dansende lichtjes in de verte, als rode en groene boeien die een vaargeul markeren.

Naast de tent staan een paar mannen te roken. Ze dragen zwarte kostuums en hoge hoeden, opgeplakte snorren. Een van hen stampt de kou de bestrating in.

Lekker fris, zegt hij."

En dan nog de symboliek van de veerman. Dat is een ander soort schipper dan zijn vader was. Je vaart steeds op en neer. Je brengt mensen naar de overkant.

Gekregen voor mijn verjaardag van KJ en Bianca, gelezen met onderbreking door 'Groundhay, tuinscène' maar toen had het me al voldoende gegrepen.

Roundhay, tuinscène van Marente de Moor

Het leest meteen lekker weg. Voor mij een ouderwets leesboek. Lekker lyrisch en soms verrassend kort, direct, zonder omhaal. Precies goed.
Gaandeweg kreeg ik wel steeds meer het gevoel dat ik de resultaten van dossiervorming/onderzoek gegoten in een verhaal aan het lezen was. Komt misschien ook wel doordat ik halverwege naar een interview met de schrijfster ben gaan kijken (Boek & bal Schiedam). Ik vind eigenlijk dat je niet met een schrijver moet praten. Hij schrijft niet voor niets een boek. Ik houd ook niet van flapteksten. Die hielp hier trouwens ook niet.

Volgens de flaptekst gaat het over een jongen die zijn verdwenen vader wil rehabiliteren. Dat is maar een klein stukje van het verhaal, en daar gaat het eigenlijk niet over. Waar gaat het wel over? Technische vooruitgang? (incl vraagteken), van wie zijn ideeën? Herinneringen, Wat is essentieel aan het leven. Vergankelijkheid. Vader-zoon. Europa-Amerika

Ik heb me dus vanaf halverwege het boek afgevraagd of Edison werkelijk zo'n eikel was. Dat de tweede vrouw van Edison werd opgevoerd als verteller, verbaasde me na het lezen van het eerste stuk (perspectief verdwenen vader/uitvinder) en de flaptekst en het interview. Het duurde even voor ik me realiseerde dat ze een belangrijke rol in het boek speelt.
Ook het perspectief in het eerste deel verbaasde me. Daarmee wordt een groot deel van het mysterie weggenomen. Het gaat misschien niet om het mysterie, maar dat had wel bij kunnen dragen aan het boek in mijn ogen.
Jammer ook dat er geesten opgevoerd worden. Past wel weer in de tijdgeest (haha) van het verhaal als ik het boek moet geloven. Geesten zijn aan mij niet snel besteed.

Maar ja, het leest heerlijk en voldoende om over na te denken, én als bonus leuke reclame-achtige teksten over (onzin-)uitvindingen. Als optimistische techneut vind ik de tekstjes waarin niet verwezenlijkte uitvindingen op de hak worden genomen leuker dan die waarin wel verwezenlijkte op de hak worden genomen. En ik vraag me af wanneer we geur'televisie' krijgen : )

"En dan valt zijn mond open bij de onderkaak en neemt hij een aanloop tot een schreeuw. Ik vlieg op hem af. Hij kermt in mijn omhelzing, tegen de klippen op."

"...In de laatse versie is een geavanceerd geurkompas ingebouwd, waarmee spoorzoeken wel heel eenvoudig wordt. Uw echtgenoot aan de wandel? Zijn sok brengt hem terug! ..."

Oesters van Nam Kee van Kees van Beijnum

Ik heb stukken van de film gezien voor ik het boek las. Voor mij slaat dat het boek dood. Ik zie steeds die beelden voor me, weg is mijn eigen beeldvorming. Bij de stukken over Frankrijk/de pony konden mijn gedachten wel lekker los, want daarover heb ik niets gezien.
Ik vond het geen briljant boek, maar dat kan dus ook komen doordat ik de filmbeelden niet uit mijn hoofd kreeg. Ik voelde wel sympathie voor Berry, had continu het idee dat het allemaal wel meeviel wat hij deed, terwijl dat natuurlijk niet zo is. Slechte vrienden hebben, of een slechte vriend zijn?
Mooi thema vind ik de perceptie van de waarheid. Berry heeft duidelijk een ander beeld van zijn vader dan dat zijn oudere broer heeft. Omdat zijn vader dood is, is het in ieder geval niet meer met hem te bespreken.

Bonita Avenue van Peter Buwalda

Een heftig boek, gaaf om te lezen, taal waar ik van heb genoten. Een verhaal dat meesleurt. Tot Joni's kind van Aaron bleek overigens. Toen werd het voor mij te toevallig. Raar eigenlijk, want ik denk nu dat dat toch wat normaler is, een kind van je ex, dan zo'n porno-carrière of iemand die plotseling wiskundige wordt. Heb de hele tijd ook wel in mijn hoofd: er gebeurt wel erg veel, kom op het is geen Shakespeare. Maar goed, anders hadden 'ze' er ook geen boek van gemaakt, als het allemaal normaal was geweest.

Ik hoopte dat het goed zou komen. 'Ga nou met hem/haar praten. Vertel het nou, dan komt het wel goed.'

Waar gaat het over? Over vaders, en misschien ook wel over moeders/familie.
Siem die zonder moeder opgroeit, en van zijn vader niet mag judoën (zijn vader proost uiteindelijk wel op zijn kampioenschap), omdat zijn vader in een jappenkamp heeft gezeten. De relatie met zijn vader is moeizaam.
Siem die Wilberts vader is, maar er niet was in zijn jeugd, en nu worstelt met dat vaderschap.
Aaron, die Siem vooral als Joni's vader ziet en tegen hem opkijkt, hem bijna adoreert. En die zelf graag vader wil worden.
De biologische vader van Joni en Janis die er nooit was (vertegenwoordiger en speelde in een bluesband).
Alleen Aarons vader lijkt 'normaal'. Hij gaat hem zoeken na de vuurwerkramp. Aaron verzint de dood van zijn vader als excuus voor het wegblijven van zakelijke afspraken. De pleegvader/oom van Wilbert die hard en op geld belust de belangen van zijn zus en neefje verdedigt.
Tinekes vader, leraar wiskunde, die Siems wiskundetalent ontdekt.
Rusty's vader die mislukt als goochelaar en overlijdt aan een hartaanval. En dan nog de vader/ouders van een werknemer van Joni: geobsedeerde fans van Mussolini.
Boudewijn, stiefvader van Joni's en Aarons kind.
De familie waarin Isabelle (jong vriendinnetje van Siem) wordt geadopteerd: juist allemaal succesvolle, invloedrijke mannen en vrouwen.

Over wiskunde en rede, in de knoop zitten

Over discipline, judo, vechten (letterlijk en figuurlijk)

Over seks en porno. Joni natuurlijk. Siem en Tineke die geen seks meer hebben. Wilbert die wordt veroordeeld om aanranding.

Overspel: Joni bedriegt Aaron, Siem bedriegt Tineke, Siem en Tineke zijn hun relatie ooit begonnen met overspel. Aarons moeder wordt verliefd op iemand anders, correspondeert daarmee maar als zijn vader daar achter komt zet het niet door.

Geheimen (zie ook overspel)
Siem verzwijgt voor zijn vader dat hij judoot. Het hele gezin verzwijgt dat Siem niet de biologische vader is, Wilbert wordt zo lang het kan verzwegen. Joni verzwijgt (met Aaron) haar porno-activiteiten, dat ze contact heeft met Wilbert, tegen Aaron dat ze samen een zoon hebben, en in Amerika haar verleden. Aaron die niet tegen geheimen kan. Siem verzwijgt voor Tineke wat hij denkt en later weet over Joni, en Siem die vol geheimen aan zijn ministerschap begint.