Reinaart de vos

Het is mooi hoe in dit verhaal niet goed tegenover slecht staat, maar superslecht tegenover slecht. Hoe niet alles zwart-wit is. Reinaart is natuurlijk door-en-doorslecht, maar hij is wel slim, dat moet je hem nageven. En hoewel ik flink walg van de dingen die hij uithaalt, vooral als het alleen maar is om een ander echt heel veel pijn te doen, wordt hij daardoor voor mij net iets minder afgrijselijk. Als hij misbruik maakt van het goede vertrouwen van bijvoorbeeld Grimbeert is dat alleen maar naar. Als hij daarentegen rekent op de hebzucht van de anderen, van Bruun de Beer tot en met Nobel de koning, vind ik dat mooi, hoe intens gemeen Reinaart ook is.

Gelukkig zit er ook wat andere humor in want het is allemaal wel erg gruwelijk. Bijvoorbeeld als de vrouw van de priester jammert over de beiaard van haar man als die door Tybeert in zijn kruis is gebeten. 'Zelfs als het geneest, hebben we het plezier wel gehad, zowel hij als ik.' Het is leedvermaak, dat wel, maar toch. Dankzij de humor en de taal heb ik het vlot uitgelezen. Ik las de versie van Henri van Daele, een aanrader.

Veldeke

Veldeke is de eerste Nederlandse auteur die we bij naam kennen. Hij kwam uit Veldeke, nu onderdeel van Hasselt en schreef in zijn moedertaal (Maaslands). Zijn vermoedelijk eerste werk (1170-1180) is de beschrijving van het heiligenleven van Sint Servaas (een legende gebaseerd op een verkorte bewerking van een stuk van een Noordfranse monnik).

Bekend is zijn Eneas-roman. Hij bewerkte de Anglo-Normandische Roman d'Eneas en had daarmee veel succes. Hij begon rond 1174 en maakte de roman rond 1186 in Thuringen af. Tussendoor was hij het manuscript kwijt, het was gestolen. We beschikken alleen over versies in het Hoogduits, vermoedelijk zijn er ook Maaslandse versies geweest maar dat weten we niet zeker. In die tijd was er geen duidelijk onderscheid tussen een Nederlandse en een Duitse literatuur of cultuur. Politiek-bestuurlijk waren er vele grenzen, maar in cultureel opzicht nauwelijks.

In de decennia rond 1200 kwamen verschillende bewerkingen van recente Franse epische werken in het Maas- en Nederrijngebied tot stand. In al deze werken neemt de liefde een belangrijke plaats in. Ze weerspiegle de nieuwe hoofse geest. De zich cultureel emanciperende aristocratie werd een spiegel voorgehouden waarin de nieuwe idealen - liefde, hoofsheid, ridderschap - waren uitgebeeld.

Achtergrondinfo
Thuringen en Veldeke/Kermt/Hasselt liggen zo'n 500 km uit elkaar. Hoe reisde men in die tijd (vlak voor 1200)? Te paard neem ik aan. Absolute topsnelheid is 89 km/uur volgens wikipedia maar dat houdt ie vast niet zo lang vol. Volgens info.nu reisde men vnl. te voet, en als men geluk had kon men voor sommige stukken een paard huren of een stukje met een boot of een boerenkar meereizen. Ik denk dat Thuringen-Veldeke minstens 10 dagen reizen was.