De heilige schrijver

 "... wie hier niet kan schrijven hoeft het nergens te proberen. De heilige zelf is betrapt op dat geheimzinnigste van alle momenten, dat van de inspiratie. Hij houdt zijn pen in de lucht, het licht stroomt naar binnen, hij hoort hoe de woorden zich vormen en weet al bijna hoe hij ze op zal schrijven, een seconde later, als Carpaccio weg is, doopt hij zijn pen in de inkt van de inktvis en schrijft de zin die nu in alle bibliotheken van de wereld in een van zijn boeken bewaard is."

Uit: Venetië - De leeuw, de stad en het water van Cees Nooteboom (2018)
(pagina 31)

De matroos zonder lippen - Cees Nooteboom

Een kort verhaal. Voor mij geen lekkere Nooteboom. Ik mis -denk ik- dat je wordt meegenomen in het leven, in de ziel van een ietwat rare hoofdpersoon. Voor mij moet dit verhaal het van het verhaal hebben, want een andere laag mis ik.
Er zijn twee verhalen, er wordt een verhaal verteld in een verhaal. Het tweede verhaal is nogal cliché, al gruwde ik wel even toen verteld werd hoe de matroos zijn lippen verloor: jonge matroos versiert - opgehitst door collega's- zijn eerste meisje en doet haar allerlei beloftes, hij krijgt de smaak te pakken en versiert elke avond een meisje, dan ziet hij zijn eerste meisje terug, ze lijkt blij hem te zien maar ...
Het eerste verhaal vind ik niet veel spannender. Een passagier op een vrachtschip op zoek naar romantiek, dwz echte zeemansverhalen. Het enige verhaal dat hij krijgt is dit verhaal, weinig romantiek dus.

Maar er moet toch een reden zijn dat Zwagerman dit verhaal heeft opgenomen in zijn overzicht van de Nederlandse literatuur in korte verhalen.

Even gegoogeld: het is blijkbaar een verhaal uit een bundel die Nooteboom schreef over een reis die hij zelf maakte (De verliefde gevangene, 1958). Zijn reisverhalen raken mij altijd minder, maar omdat hij zelf zo'n spannende reis maakte, ben ik nu toch wel weer benieuwd. Dat is een beetje tegen beter weten in. Ik vind eigenlijk alleen de boeken van schrijvers leuk, niet hoe ze in werkelijkheid zijn.

Het verdwijnen van Robbert van Robbert Welagen

Mijn Boekenweekboek van dit jaar. Een dikke zeven krijgt het van mij. Dat het geen acht of hoger is, heeft te maken met mijn hoge verwachtingen. Het stond in de Dikke Steinz als aanrader als je ‘Ritulen’ een goed boek vindt. Ik snap de link die gelegd wordt een beetje, hoewel ik eerder de link leg met ‘Het volgende verhaal’ van Nooteboom. In de Dikke Steinz staat overigens niet dat het net zo goed is als ‘Rituelen’. Maar dat verwacht ik dan toch een beetje, en dat is het  -voor mij-  niet. Geeft niet, een dikke zeven betekent dat ik lekker gelezen heb.

Hoge verwachtingen dus, en nog een klein puntje: Als je uitgebreid voorbereidingen treft om later te kunnen vertrekken, is dat volgens mij niet halsoverkop vertrekken. Ook niet als het moment niet vantevoren vaststaat en er min of meer van het ene op het andere moment besloten wordt om nu (de volgende ochtend) echt te vertrekken. Het boek begint met het plan om ‘halsoverkop’ vertrekken en de ik-figuur vind ook dat hij dat doet. ‘Plan’ en ‘halsoverkop’ passen niet bij elkaar, en daar heb ik dan het hele boek een beetje last van.

Goed, genoeg over waarom het geen 8 of hoger is. Het is verder een heerlijk boek. Lekker droog geschreven, qua taal en qua humor. Met af en toe uitstapjes naar iets bloemrijkere taal, precies op het juiste moment toegepast. Hij gebruikt het om het leven te beschrijven waarin hij na het verdwijnen uit zijn eigen leven en wat omzwervingen terecht is gekomen. Het klinkt allemaal heel idyllisch en net als je dat hebt gedacht, ontkent de ik-figuur het. Terug naar de droge taal, en nog eens goed nadenken.

En dat is het tweede wat ik fijn vind aan het boek. Het zet je aan het denken: over je wensen, over je leven, over wat je nodig hebt, over relaties. Het maakt dat ik zijn andere boeken ook wil lezen. Toch geen slechte tip van de Dikke Steinz.

Over de Liefde van Stendhal

Goede quotes, veel herkenbare en mooie fragmenten, maar als geheel een beetje een wazig boek voor mij. Wel een openbaring dat je dus zo kan schrijven: onzeker; chaotisch: met voetnoten, eindnoten, voetnoten in voetnoten, haakjes. Ik vind het lastig om in te schatten wat van de schrijver zelf is, wat van de uitgever, en misschien zijn er ook nog zaken toegevoegd door de vertaler. Verder veel citaten in talen die ik niet begrijp.

"De aanblik van alles wat uitzonderlijk mooi is, in de natuur en in de kunst, roept in een flits de herinnering op aan het voorwerp van uw liefde. Dat komt omdat, (...), alles wat mooi en verheven is deel uitmaakt van de schoonheid van uw geliefde, (...)."

"De eerste kristallisatie begint. U vindt het fijn een vrouw wier liefde u zeker bent met duizenden volmaakte eigenschappen te tooien. (...)

In Salzburg gooien de mensen 's winters een kale boomtak in de verlaten schachten van de zoutmijnen; twee of drie maanden later halen zij hem naar boven bedekt met een laag schitterende kristallen: het kleinste twijgje, niet groter dan een mezepootje, is bezet met ontelbare fonkelende diamanten die geen ogenblik dezelfde aanblik bieden; de oorspronkelijke tak is onherkenbaar geworden. Wat ik kristallisatie noem, is een geestelijk proces waarbij iedere gebeurtenis steeds openieuw bewijst dat de geliefde volmaakt is."

"Zeg, mijn waarde Fronsac, tussen het verhaal waaraan jij wilt beginnen en waar we nu over praten moeten nog twintig flessen champagne worden leeggedronken."

Penobscot met mijn opmerkingen en gedachten erbij

PENOBSCOT - een inheemse bevolkingsgroep aan de kust van het huidige Canada en het noordoosten van de Verenigde Staten

Grijs, in elke vorm van herinnering,

de zeilboot, de driftige zeiler,

het admiraalshuis, kleur van vanille,

tomaten die moeten worden ingemaakt,

mint julep, leven in een nooit    mint julep is een cocktail, een soort mojito maar dan met bourbon

van fragmenten.      

Storm, de buurman een dichter,   in Avontuur Amerika schrijft CN: 'en langs een leg en verlaten strand van de Penobscot (rivier, CR) loop ik met de dichter Philip Booth, een zwijgzame en verlegen man die uit Maine komt en mooie, maar moeilijk te vertalen zeegedichten heeft geschreven. Hij is treurig, omdat hij zijn boot, een kleine Hollandse schoener, heeft moeten verkopen'

zeeman zonder zee maar met nautische rijmen,

oud land met Franse namen, de bomen gebogen    Frans vanwege Canada

in noordelijk weten, herinnering, indianen,    inheemse bevolkingsgroep in het noorden

pelsjagers, woorden geborgen

uit antieke bordelen.

Oud zijn is dodelijk. Nu opnieuw:

de herfst die aan sneeuw voorafgaat,   winters zijn daar koud en met veel sneeuw

het schilderij zonder kleuren,

het gedicht zonder rijm, dat gouden ei

dat in de gans verdwijnt zonder spoor

na te laten,

aria van ijs en van hagel,

uitspansel van uiterste kou,

verhalen bedacht en verworpen,

waarin de zeiler verdrinkt

in een herinnerde winter

en bestaat als gedicht,

maar de laatste gedachte is aan de

gene, de vrouw die verdween

en om wie alles ging, zeiler, baai

en dichter. De lucht om dat alles

is het hoogste verzinsel, een leven

dat bestaat nu het nooit meer

bestaat.

PENOBSCOT van Cees Nooteboom uit 'Licht overal'

PENOBSCOT

Grijs, in elke vorm van herinnering,

de zeilboot, de driftige zeiler,

het admiraalshuis, kleur van vanille,

tomaten die moeten worden ingemaakt,

mint julep, leven in een nooit

van fragmenten.

Storm, de buurman een dichter,

zeeman zonder zee maar met nautische rijmen,

oud land met Franse namen, de bomen gebogen

in noordelijk weten, herinnering, indianen,

pelsjagers, woorden geborgen

uit antieke bordelen.

Oud zijn is dodelijk. Nu opnieuw:

de herfst die aan sneeuw voorafgaat,

het schilderij zonder kleuren,

het gedicht zonder rijm, dat gouden ei

dat in de gans verdwijnt zonder spoor

na te laten,

aria van ijs en van hagel,

uitspansel van uiterste kou,

verhalen bedacht en verworpen,

waarin de zeiler verdrinkt

in een herinnerde winter

en bestaat als gedicht,

maar de laatste gedachte is aan de

gene, de vrouw die verdween

en om wie alles ging, zeiler, baai

en dichter. De lucht om dat alles

is het hoogste verzinsel, een leven

dat bestaat nu het nooit meer

bestaat.

Het volgende verhaal

Ik was vergeten hoe gaaf deze novelle is. Heb het eerste deel al hometrainend herlezen en het tweede deel voornamelijk in de trein (ik moest naar Utrecht vandaag). Een oud-leraar oude talen die vanuit een onwerkelijke situatie terugkijkt op zijn verhouding met een collega (lerares biologie), die toen getrouwd was met een andere collega die een verhouding had met een briljante leerling (op wie de leraar oude talen naar eigen zeggen niet verliefd was, maar die wel zijn lievelingsleerling was).
Het zijn de decors voor schitterende zinnen, dialogen, en een constructie over het schrijverschap waar je u tegen zegt. Jammer dat ik nauwelijk klassieken heb gelezen, het is doorspekt met expliciete verwijzingen en ongetwijfeld met wat implicietere. De scenes die hij voor de klas speelt doen me aan de passie Staals denken, tot hij als Socrates de gifbeker leegdrinkt.

Socrates en dr. Strabo die allebei de wereld beschouwen en dan ook nog voyager.

Tijd en herinnering.

To be continued.